PZL M28 Skytruck i PZL M28B Bryza są opracowanymi i produkowanymi w PZL Mielec modyfikacjami radzieckiego samolotu pasażersko-transportowego An-28.
An-28 (oznaczenie NATO – Cash) – radziecki samolot transportowo-pasażerski opracowany w biurze konstrukcyjnym Antonowa, a produkowany w Polsce w zakładach WSK Mielec.Samolot transportowy An-28 jest rozwinięciem konstrukcji radzieckiego samolotu wielozadaniowego Antonow An-14 „Pszczółka” i został opracowany w biurze konstrukcyjnym Antonowa. Jego pierwsza wersja została oblatana we wrześniu 1969 roku nosiła jeszcze oznaczenie An-14M.
W 1973 roku po licznych przeróbkach otrzymał on ostatecznie oznaczenie An-28. Został on skonstruowany w taki sposób, że mógł być produkowany w wielu wersjach: transportowej, dyspozycyjnej, sanitarnej, desantowej, patrolowej i fotogrametrycznej. Możliwe też jest zamontowanie na podwoziu nart. A ze względu na krótki start i lądowanie (system STOL) może startować on z lotnisk trawiastych, także wysokogórskich.
Samolotu tego nie wprowadzono jednak do produkcji seryjnej w ZSRR, lecz w 1978 roku zawarto umowę na produkcję seryjną w zakładach WSK Mielec oraz na budowę silników TWD-10 do tego samolotu w zakładach WSK Rzeszów (oznaczonych PZL-10S).
Pierwsze seryjne samolotu An-28 zostały wyprodukowane w 1983 roku, a ZSRR zamówił 1200 samolotów tego typu. Ostatecznie jednak wyprodukowano jedynie około 180 sztuk, wobec anulowania pod koniec lat osiemdziesiątych tego zamówienia.
W Polsce opracowano również dla lotnictwa Marynarki Wojennej RP wersje dla ratownictwa i rozpoznania morskiego z radarem poszukiwawczym pod kadłubem i radarem meteorologicznym oznaczoną jako An-28B1R (oznaczoną również jako An-28RM Bryza) oraz transportowo-desantową – dostosowaną do zrzutu ładunków w locie przez tylne drzwi ładowni.
Warianty
* PZL M28-02 Skytruck pierwszy podtyp produkcyjny samolotu, dodatkowe wyposażenie komponowane pod konkretnego klienta, głownie wersje transportowo-desantowe.
* PZL M28-05 Skytruck kolejna rozwojowa wersja samolotu. Produkcja od 3 serii produkcyjnej. Zasadnicza różnica między 02 a 05 to zupełnie inne wyposażenie radiowo-nawigacyjne, zastosowanie na tablicach wyświetlaczy EFIS zamiast instrumentów analogowych i wiele innych zmian konstrukcyjnych. Samoloty certyfikowane do 7,5t, dodatkowe zbiorniki paliwa w skrzydłach.
* PZL M28+ Skytruck plus – projekt zawieszony; wersja Skytrucka z większą przestrzenią bagażową, przystosowany do transportu kontenerów lotniczych LD-3. Powstała makieta, przerobiono egzemplarz samolotu o rejestracji SP-PDA. Obecnie zdewastowana na lotnisku w Mielcu.
* PZL M28B TD. Polskie lotnictwo wojskowe użytkuje Bryzy w wersjach: transportowo-pasażerskiej (transportu sanitarnego), Salon (P) i transportowo-desantowej (TD/TD-I/TD-II), mające taką sama awionikę produkcji polskiej z elementami importowanymi, silniki PZL-10S ze śmigłami trójłopatowymi AW-24AN lub pięciołopatowymi Hartzell oraz standardowe wyposażenie umożliwiające bieżącą eksploatację maszyn. Odmiana TD-II ma awionikę przystosowaną do lotów z użyciem gogli NVG. Ostatnie serie Bryz mają płatowiec analogiczny dla M28-05 Skytruck z dodatkowymi zbiornikami paliwa w zewnętrznych częściach płata. Również narastające problemy z silnikami PZL-10S skłoniło Wojsko Polskie do zamawiania począwszy od 3 serii produkcyjnej bryz z silnikami Pratt & Whitney PT6A-65B. W konfiguracji transportowej samolot jest wyposażony w system podnoszenia i mocowania ładunków o masie do 1750 kg (maks. 2000 kg) i ma możliwość instalacji stelażu do przewozu uzbrojenia i wyposażenia lotniczego (pocisków rakietowych). W kompletacji desantowej Bryza przewozi 17 skoczków z wyposażeniem siedzących na ławach desantowych, ma wyposażenie i sygnalizację do desantowania. Jako sanitarną, maszynę można stosować do przewozu 6 rannych leżących lub 8 siedzących i 2-3 lekarzy a w kabinie umieścić proste wyposażenie medyczne. W wersji pasażerskiej samolot ma 17-19 foteli turystycznych, a odmiana Salon o podwyższonym standardzie przewozi 8 pasażerów w głębokich fotelach. Lotnicza Grupa Poszukiwawczo-Ratownicza Polskich Sił Powietrznych użytkuje przystosowany do zadań SAR An-28TD.
* PZL M28 Bryza 1R – morski samolot patrolowo-ratowniczy. Dowództwo Lotnictwa MW określiło w 1989 r. wymagania na samolot patrolowo-ratowniczy w celu zastąpienia starzejących się PZL An-2M. Prototyp oblatano w 1992 r. Początkowo na płatowcu An-28 zamontowano – w podkadłubowej gondoli – radar nawigacyjny SRN-441XA, następnie jego głęboko zmodyfikowaną odmianę ARS-100 (1993 r.) ze zmienioną anteną ale starym wskaźnikiem zobrazowania z radarów morskich serii SRN-400. W kolejnym etapie rozwoju zbudowano do 1997 r. całkiem nowy system radiolokacyjny nazwany ARS-400. Radar ARS-400 służy do wykrywania obiektów na powierzchni morza, wykrywania linii brzegowej, ochrony przed przemytem, ochrony rybołówstwa, zjawisk pogodowych oraz zanieczyszczeń na powierzchni wody, zadań ratowniczych (lokalizowanie urządzeń odzewowych) Ma opcję automatycznego lub ręcznego śledzenia obiektów oraz automatycznej transmisji danych nawigacyjnych obiektów do systemów dowodzenia (Łeba-2). Radar ma płaską antenę z układem stabilizacji wiązki. Stacja pracuje w paśmie 9,2-9,5 GHz i dysponuje wielokanałowym procesorem sygnału umożliwiającym śledzenie celów nawodnych, mapowanie terenu, zjawisk atmosferycznych i zanieczyszczeń. ARS-400 śledzi do 100 celów jednocześnie w odległości ponad 100 km. Oprócz tego Bryzy mają aparat fotograficzny, radionamiernik ratowniczy Chelton, końcówkę ŁS-10 systemu zbierania informacji dowodzenia Łeba-2, dwa zamki na 100 kg bomby oświetlające, automatyczne tratwy ratunkowe, radar nawigacyjny, precyzyjny system nawigacji, autopilota. Pierwszy samolot seryjny, nazwany M28RM (z ARS-100), został przekazany Marynarce Wojennej w październiku 1994 r. Po pomyślnie przeprowadzonych próbach dostarczono MW 7 maszyn tej odmiany ze stacją ARS-400.
* PZL M28 Bryza 1E. M28 Bryza-1 przystosowano w 2000 r. do patrolowania strefy ekonomicznej i ochrony ekologicznej. Wyposażono je w system obserwacyjny Ericsson MSS-5000, składający się z dwóch radarów obserwacji bocznej o zasięgu 80 km każdy do tworzenie cyfrowego obrazu śledzonych obiektów (szerokość skanowanego pasa wynosi 160 km), podkadłubowy skaner do badania grubości warstwy zanieczyszczeń i sporządzania ich map, system optyczny i video, służące do cyfrowego zobrazowania sytuacji na morzu. M28E Bryzy-1E służą do patrolowania obszarów morskich, monitorowania zanieczyszczeń, patrolowania linii brzegowej oraz kontroli ruchu statków i mniejszych jednostek pływających.
* PZL M28B bis. Bryza-bis. Otrzymał on składane podwozie: goleń przednia chowa się do owiewki pod przednią częścią kadłuba. W czasie projektowania zrezygnowano z powiększonych owiewek przykadłubowych na podwozie główne na rzecz prostszego rozwiązania – golenie podwozia podnoszą się na boki. Podniesienie podwozia powoduje lepsze warunki pracy radaru, wiązka omiata bowiem przestrzeń bez zakłóceń. Pod wydłużonym nosem kadłuba zamontowano głowicę AN/AQQ-22 Star Safire II, zdolną do śledzenia 8 obiektów jednocześnie, wyposażoną w kamerę dzienną CCD-TV, kamerę termowizyjną i dalmierz laserowy. Głównym elementem poszukiwawczym jest System Rozpoznania Morskiego SRM-800, integrujący radar ARS-800 (z płaską stabilizowaną anteną, pracujący w paśmie 8-12 GHz, o zasięgu ponad 100 Mm, śledzący ponad 100 celów, z możliwością pracy w trybach SAR i Inverted SAR), magnetometr MAG-10, boje HYD-10 (wyrzutnik na 10 radioboi aktywno-pasywnych Ultraelectronic, odbiornik), IFF typu 250 (APX-113), obiekt ŁS-10M systemu dowodzenia Łeba-2. Na samolocie zamontowano także odbiornik Polip systemu Link 11 pasywny system rozpoznania elektronicznego ESM-10 Lemur-10 oraz wyrzutniki celów pozornych. Ostateczna wersja maszyny ma mieć awionikę z wyświetlaczami ciekłokrystalicznymi i możliwość pilotowania z użyciem gogli NVG. Do 2010 r. do standardu Bryza-bis mają być zmodernizowane trzy starsze Bryzy-1R. Cywilnym odpowiednikiem Bryzy Bis jest samolot używany od 2006 przez Polską Straż Graniczną zbudowany na płatowcu M28-05 Skytruck. Maszyna jest wyposażona w system radiolokacyjny ARS-400M o zasięgu 220 km, głowicę FLIR Star Safire II, skaner morski IR/UV, nowoczesne wyposażenie ratownicze i patrolowe oraz awionikę z systemem nawigacyjnym opartym o żyroskopy laserowe. Nie ma on jedynie wyposażenia służącego do wykrywania OP, ma również stałe podwozie.
Katastrofa Skytrucka w Wenezueli.
12 lipca 2001 roku w Puerto Cabello (ok. 200km na zachód od Caracas) w Wenezueli rozbił się samolot M28 Skytruck. W katastrofie zginęli wiceprezes ARP S.A. Stanisław Padykuła, prezes PZL Mielec Daniel Romański, pracownicy PZL Mielec Andrzej Koper, Jan Sęk i Piotr Bień oraz ośmiu Wenezuelczyków. Ustalono, że wypadek został spowodowany błędem pilotów.
Jest to jedyna katastrofa samolotu M28. Wbrew popularnej opinii w katastrofie w Babich Dołach z 31 marca 2009 nie uczestniczył samolot M28B Bryza, lecz An-28 Bryza-2RF, również wyprodukowany w Mielcu.
OPIS-wikipedia
Fotki- z moich prywatnych zbiorów - wykonane w bazie 1elt Mińsk Mazowiecki 2009r.
